در ابتدای این دیدار، حجتالاسلام والمسلمین مصطفی دری، قائممقام پژوهشگاه، ضمن خیرمقدم گزارشی از ساختار و فعالیتهای این مرکز ارائه کرد. وی با اشاره به فعالیت گروههای تخصصی پژوهشگاه خاطرنشان کرد: گروههایی همچون فقه محیط زیست و منابع طبیعی، فقه پزشکی و سلامت، فقه فرهنگ، هنر و رسانه، فقه اقتصاد، فقه سیاست و روابط بینالملل و دیگر گروههای علمی، طرحهای متعددی را به تصویب رسانده و کتابهای متعددی را تألیف کردهاند که بخشی منتشر شده و بخشی در دست انتشار است.
وی برگزاری نزدیک به ۳۰۰ نشست علمی ـ چه به صورت مستقل و چه با همکاری مراکز دیگر ـ را از جمله دستاوردهای پژوهشگاه برشمرد و افزود: همایشهایی نظیر «فقه هنر» و «فقه شهر و شهرنشینی» برگزار شده و چند همایش دیگر نیز در دست برنامهریزی است.
قائممقام پژوهشگاه با اشاره به فعالیت گروه بینالملل، از برقراری ارتباط علمی با دانشگاهها و حوزههای علمیه در جهان عرب و غرب خبر داد و گفت: تاکنون نشستهای علمی متعددی به زبانهای فارسی، عربی و انگلیسی برگزار شده است. همچنین پایگاه اینترنتی ویژهای راهاندازی شده که مراکز فعال در حوزه فقه معاصر در سراسر جهان، همراه با موضوعات فعالیت، اساتید، راههای ارتباطی و اطلاعات علمی آنان در آن معرفی شدهاند.
در جریان این بازدید، «سایت دروس فقه معاصر» در قالب درگاه جامع فقه معاصر نیز معرفی شد؛ پایگاهی که به ساماندهی، آرشیو و انتشار دروس خارج فقه معاصر از دهه ۷۰ تاکنون اختصاص دارد.
حجتالاسلام موسوی، مسئول این سامانه، با اشاره به گستره فعالیت آن اعلام کرد: تاکنون بیش از ۱۰۰ درس خارج فقه معاصر از اساتید حوزههای علمیه قم، مشهد و نجف ـ اعم از دروس جاری و نیز درسهای اساتید فقید ـ گردآوری، مستندسازی و در این پایگاه بارگذاری شده و در دسترس پژوهشگران قرار گرفته است.
در ادامه این بازدید، آیتﷲ سید مجتبی نورمفیدی رئیس پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر، با تبیین مفهوم فقه معاصر اظهار داشت: فقه معاصر در امتداد همان «مسائل مستحدثه» است، با این تفاوت که دامنه آن گستردهتر شده و حتی بازخوانی مسائل قدیمی با نگاه نو نیز در این چارچوب قرار میگیرد.
استاد درس خارج فقه حوزه علمیه قم با اشاره به ورود موضوعاتی چون رمز ارز، فقه انرژی، فقه هنر و دیگر عرصههای نوپدید به عرصه دروس خارج، از تدوین ابتدایی ۲۸ باب فقهی خبر داد و گفت: در قالب این ۲۸ باب، نظام مسائل هر حوزه در حال جمعبندی و انتشار است و تاکنون چند باب آن در مرحله تدوین قرار دارد.
رئیس پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر این اقدام را گامی مهم در «نظامسازی مسائل فقهی» دانست و افزود: پیش از پاسخ به مسائل، باید ابتدا موضوعات ریز هر حوزه ـ مانند فقه محیط زیست ـ به صورت دقیق استخراج شود؛ چه از روایات و آیات و چه از قواعد فقهی. دهها مسئله ذیل هر عنوان کلی قرار میگیرد که برخی بررسی شده و برخی هنوز نیازمند تحقیق است.
وی همچنین به انتشار مجموعههای علمی شامل مصاحبهها، یادداشتها و پروندههای پژوهشی اشاره کرد و نمونههایی چون «مبانی و پیشفرضهای فقه محیط زیست» را از جمله کارهای انجامشده دانست و تأکید کرد: همه این پژوهشها مستند به آیات، روایات، عمومات و قواعد فقهی است و خلق منبع جدیدی در کار نیست، بلکه تفسیر و تطبیق نوین صورت میگیرد.
در بخش پایانی این دیدار، آیتﷲ اشرفی شاهرودی با ابراز خرسندی از فعالیتهای پژوهشگاه، تلاشهای این مجموعه را گامی در جهت اثبات عملی جاودانگی دین اسلام دانست.
وی اظهار داشت: «وقتی میگوییم دین اسلام دین خاتم است و تا روز قیامت پاسخگوست، این نباید در حد ادعا باقی بماند. باید بتوانیم نشان دهیم که این دین، برای مسائل پیچیده امروز نیز راهکار دارد».
آیتﷲ اشرفی شاهرودی با اشاره به تحولات گسترده اجتماعی و حقوقی در جهان، تأکید کرد: نمیتوان با همان چارچوبهای قدیمی، بدون بازخوانی و اجتهاد پویا، جامعه امروز را اداره کرد. لازم است فقه شیعه با شناخت تحولات و آگاهی از نظامهای حقوقی دنیا، قدرت مقایسه و ارائه برتر را داشته باشد.
وی تصریح کرد: صرف ادعا کافی نیست؛ باید ضمن اطلاع از حقوق و قوانین دیگر کشورها، با نگاه محققانه، ظرفیتهای فقه اسلامی را عرضه کنیم تا بتواند در عرصه جهانی حرف برای گفتن داشته باشد.
این استاد حوزه علمیه همچنین با تقدیر از روحیه نوگرایی و اهتمام آیتﷲ سید مجتبی نورمفیدی به مباحث جدید، فعالیت این مرکز را موجب امیدواری و دلگرمی برای حوزههای علمیه دانست و برای استمرار این حرکت علمی دعا کرد.
در این دیدار، بر ضرورت تدوین آثار فقه معاصر به زبانهای مختلف و ارسال آن به کتابخانهها و مراکز علمی جهان تأکید شد؛ اقدامی که میتواند در معرفی چهره کارآمد و روزآمد فقه اسلامی و تقویت عزت اسلام در سطح بینالملل نقشآفرین باشد.
بازدید آیتﷲ اشرفی شاهرودی از پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر را میتوان نشانهای از توجه مراجع و اساتید برجسته حوزه به ضرورت نظاممند شدن فقه معاصر و حرکت به سوی پاسخگویی علمی و روشمند به مسائل پیچیده دنیای امروز دانست؛ حرکتی که در صورت تداوم و تقویت، میتواند افقهای تازهای پیشروی پژوهشهای فقهی بگشاید.
