اشاره: کتاب «کرامت انسان در فقه و حقوق اسلامی» نگاشته حسین حقیقتپور، یکی از معدود کتابهایی است که بهصورت تخصصی به مقوله کرامت و واکاوی فقهی و حقوقی آن پرداخته است. در زیر گزارشی کوتاه از محتوای این کتاب، میآید:
نویسنده کتاب
حسین حقیقتپور، فقیه و متخصص در حوزه فقه اسلامی، به طور ویژه در زمینه حقوق بشر و فقه اسلامی تألیفات گستردهای دارد. نویسنده با داشتن تحصیلات و تجربیات علمی در حوزه حقوق اسلامی، در این کتاب به مفهوم کرامت انسان در اسلام پرداخته است.
هدف کتاب
هدف اصلی این کتاب تبیین و توضیح مفهوم «کرامت انسان» در چارچوب فقه اسلامی و حقوق بشر است. نویسنده به بررسی نحوه تعریف کرامت انسان از دیدگاه قرآن، سنت، فقه شیعه و سنی، و حقوق اسلامی پرداخته است.
اهمیت موضوع
باتوجهبه وضعیت جهانی حقوق بشر و چالشهای موجود در زمینه احترام به حقوق انسانها، کتاب به بررسی چگونگی انطباق مفاهیم حقوق بشری با فقه اسلامی پرداخته و دیدگاههای فقهی در این حوزه را روشن کرده است.
ساختار کتاب
در این بخش به ساختار کتاب و نحوه تقسیمبندی مطالب پرداخته و بهطور اجمالی به محتوای هر فصل اشاره میکنیم. این کتاب به چند فصل تقسیم شده است و در هر فصل به یک جنبه از کرامت انسان پرداخته است.
فصل اول: مفهوم کرامت انسان در قرآن و سنت
در این فصل، نویسنده به بررسی مفهوم کرامت انسان از دیدگاه قرآن و سنت نبوی پرداخته است. این بخش شامل توضیحاتی در مورد مبانی قرآنی و حدیثی کرامت انسان است.
آیات قرآن: نویسنده به بررسی آیات قرآن که بهصراحت یا بهصورت ضمنی به کرامت انسان اشاره دارند پرداخته است. مثلاً آیه ۷۰ سوره اسراء به کرامت انسان و احترام به انسانها اشاره میکند.
احادیث نبوی: در این بخش، نویسنده به بررسی احادیثی از پیامبر اسلام پرداخته که نشاندهنده احترام به انسانها و کرامت ذاتی آنهاست. از جمله احادیثی که در این زمینه نقل شدهاند، حدیثی است که پیامبر اسلام فرمودهاند: «هیچکس بر دیگری برتری ندارد مگر به تقوا».
تفاسیر و روایات: نویسنده به تفاسیر مفسران و فقها در تبیین مفهوم کرامت در اسلام پرداخته و تحلیلهایی از دیدگاههای مختلف فقهی را ارائه میدهد.
فصل دوم: کرامت انسان در فقه اسلامی
در این فصل، نویسنده به تحلیل کرامت انسان در فقه اسلامی و بررسی اصول فقهی و حقوقی کرامت انسان پرداخته است.
مبانی فقهی کرامت انسان: نویسنده به بررسی مبانی فقهی پرداخته که در فقه اسلامی کرامت انسان را بهعنوان یک اصل بنیادین در نظر گرفته است. حقوق انسانی در اسلام بهویژه در زمینه حق حیات، حق آزادی و حق مالکیت مورد بررسی قرار میگیرد.
فقه شیعه و سنی: نویسنده تفاوتها و شباهتهای دیدگاههای فقهی شیعه و سنی در مورد کرامت انسان را بررسی کرده است. بررسی اجتهادات فقهی مختلف در این زمینه نشاندهنده تفاوتهای اجتهادی در تفسیر کرامت انسانی است.
حقوق اساسی انسان: در فقه اسلامی، انسان دارای حقوق اساسی چون حق حیات، آزادی، احترام به مال و جان خود است که بهطور خاص در این فصل بررسی میشود.
فصل سوم: مقایسه کرامت انسان در فقه اسلامی و حقوق بشر
نویسنده در این فصل، به مقایسه کرامت انسان در فقه اسلامی و حقوق بشر پرداخته و به بررسی نقاط توافق و تفاوتها میان این دو پرداخته است.
حقوق بشر جهانی: بررسی اعلامیه جهانی حقوق بشر و اصول اساسی آن دررابطهبا کرامت انسان که بهطور جهانی موردقبول است.
تطابق و تفاوتها: نویسنده به تطابقها و تفاوتها میان حقوق بشر مدرن و مفاهیم کرامت انسانی در فقه اسلامی پرداخته است. در این بخش میتوان به چالشهای موجود در تطابق حقوق بشر با فقه اسلامی اشاره کرد.
کرامت انسان و حقوق اساسی: در این بخش، توضیح داده میشود که چگونه مفاهیم کرامت انسان در اسلام و حقوق بشر جهانی میتوانند در کنار هم قرار گیرند و چه مواردی ممکن است به دلیل تفاوتهای فرهنگی و دینی با هم متناقض باشند.
فصل چهارم: آثار و پیامدهای کرامت انسان در جامعه اسلامی
در این فصل، نویسنده به آثار اجتماعی و سیاسی کرامت انسان در جامعه اسلامی پرداخته و تأثیرات آن را بر ساختارهای اجتماعی، سیاسی و اقتصادی بررسی میکند.
تأثیر بر روابط اجتماعی: نحوه تأثیر کرامت انسان بر روابط اجتماعی و فرهنگی در جوامع اسلامی، بهویژه در تعامل با اقلیتها و زنان، بررسی میشود.
نقش کرامت در حکومت اسلامی: کرامت انسان در شکلدهی به حکومت اسلامی و تأثیر آن بر سیاستهای اسلامی، از جمله حمایت از اقلیتها و عدالت اجتماعی، بررسی میشود.
اقتصاد اسلامی و کرامت انسان: بررسی اینکه کرامت انسان چگونه بر اقتصاد اسلامی تأثیر گذاشته و اصول اقتصادی اسلام چگونه کرامت انسان را در نظر میگیرند.
