فقه و حقوق، علیه خشونت!
امینالله امینی
اشاره: اصطلاح «خشونت علیه زنان» اصلاحی مدرن و محصول ورود مدرنیته به زندگی بشر است. فقه شیعه البته پیرامون مصادیق خشونت علیه زنان، در لابهلای ابواب فقهی نظیر نکاح، طلاق، حدود، دیات و… مطالبی را مطرح کرده است؛ اما این موضوع کمتر بهعنوان یک سرفصل مستقل از یک باب فقهی موردتوجه قرار گرفته است. «خشونت علیه مردان» اما موضوعی نوپدیدتر از خشونت علیه زنان است و در سالهای اخیر موردتوجه جوامع علمی قرار گرفته است. زهرا ساور سفلی، در کتاب «نفی خشونت علیه زنان و مردان در خانواده از منظر فقه شیعه و اسناد بینالمللی» تلاش کرده تا نظرات فقه شیعه پیرامون خشونت علیه زنان و مردان را با اسناد بینالمللی موجود دراینرابطه مقایسه کند. گزارشی از این کتاب در پی میآید.
کتاب «نفی خشونت علیه زنان و مردان در خانواده از منظر فقه شیعه و اسناد بینالمللی»
زهرا ساور سفلی، انتشارات نظری، ۱۳۹۷، ۲۰۰ صفحه.
نویسنده در این کتاب، به بررسی مفهوم خشونت در قبل و بعد از ازدواج زوجین پرداخته است.
وی معتقد است: باتوجهبه این که در زمان جاهلیت، اعراب هیچ ارزشی برای زن قائل نبودند، دین اسلام به زن ارزش و کرامت بخشید و خداوند برای افراد خانواده، حقوق و تکالیف توأم با اخلاق بهویژه حسن معاشرت، قرار داده تا مودت و محبت و آرامش در بین آنها بیشتر شود و به سعادت و کمال برسند و در صورت سوءاستفاده از حقوق و تکالیف خود، مجازاتی برای آنها تعیین کرده است. درحالیکه اعلامیه حقوق بشر، بعد از جنگ جهانی دوم، طبق دیدگاه مکاتب غرب، بدون توجه به مصلحت و تفاوت تکوینی زن و مرد، حقوق برابر بین زن و مرد را به تصویب رساند و کمیسیونها و کنوانسیونها و میثاقهایی را برای احقاق حقوق زنان تشکیل دادند. تا بتوانند تبعیض علیه زنان را ریشهکن کنند. تا به امروز علاوه بر این که آنها نتوانستند خشونت علیه زنان را کم کنند، بلکه جامعه به معضل جدیدی به نام خشونت زنان علیه مردان مواجه شده است. لازم به ذکر است مبانی دو دیدگاه در مواردی متعارض و گاه مشترک است.
وی با نقد دیدگاه فمینیستها، مینویسد: در جامعه امروز ما، دشمنان اسلام و طرفداران فمینیسم میکوشند حقوق و تکالیف شرعی را ظالمانه جلوه دهند. درحالیکه رواج خشونت در خانوادههای مسلمان برگرفته از فرهنگ غیراسلامی و سوءاستفاده از حقوق شرعی است. حتی در کشورهای غربی نیز با شعار برابری هنوز خشونت نسبت به زنان کمتر نشده؛ بلکه با مصادیق جدیدی از خشونت روبهرو هستند.
به باور وی، غرب برخی از احکام شرعی مانند: ارث زن و… را خشونت علیه زنان میداند، لذا در پاسخ به آنان تحقیقات نسبتاً جامعی صورت پذیرفته است؛ اما بررسی برخی از رفتار و اعمال خشونت (مانند: قتل، خروج از منزل بدون اذن شوهر و…) بر اساس فقه شیعه و اسناد بینالملل از جانب محققین تحقیقات کمتری وجود دارد؛ و همچنین خشونت علیه مردان کمتر موردتوجه واقع شده است؛ و وجود چند مقاله نمیتواند پاسخگوی این پدیده دامنگیر، در همه کشورها باشد، لذا وجود تحقیقات گسترده پیرامون هر دو جنس ضروری به نظر میرسد.
نویسنده، خشونت خانگی یا زناشویی را اینگونه تعریف میکند:
در میان تعاریف خشونت خانگی، اصطلاح دیگری به نام خشونت زناشویی به کار رفته است که به معنای وسیع آن عبارت است: «بدرفتاری هر یک از زوجین با دیگری که به آسیبهای جسمی یا روانی در طرف مقابل بینجامد». «در بسیاری از جوامع بشری برخی از مردان از روحیه دیکتاتوری و تهاجمی برخوردارند و خواهان رهبری مطلق در خانه هستند. این مردان انتظار دارند که همسر و فرزندان از وی کاملاً اطلاعت و پیروی کنند. برخورد این افراد با هر نوع ناسازگاری سایر اعضای خانواده بسیار پرخاشگرانه و خشونتآمیز است. گاهی در این افراد، حس همدردی یا احساس گناه از گفتار و رفتار ناشایست خویش از بین میرود یا بسیار ضعیف میگردد». مطابق آمار نرخ زن آزاری خفیف ۱۲۰ در هزار، نرخ زن آزاری شدید ۳۸۱ در هزار است. برخی هم گزارش دادند بر اساس آمار جهانی حدود ۹۰% قربانیان خشونت خانگی را زنان و ۱۰% دیگر را مردان تشکیل میدهند.
او نمونه خشونتورزی شوهر علیه زن را داستان آسیه میداند که توسط قرآن اینگونه روایت شده است:
«در آن هنگام که گفت پروردگارا! خانهای برای من نزد خودت در بهشت بنا کن و مرا از فرعون و رفتار وی نجات ده و مرا از دست گروه ستمگران رهاییبخش». برخی از مفسرین گفتهاند: «فرعون همسر خویش را ازآنجهت که ایمان آورده بود بسیار شکنجه میداد و او را به چهارمیخ کشیده و روبهروی آفتاب قرار میداد و سنگی بزرگ نیز بر روی او مینهاد».
و) نمایه مطالب کتاب
مطالب مطرح شده در این کتاب، بهقرار زیر است:
مقدمه
فصل اول: تبیین مفاهیم
گفتار اول: مفهوم خشونت
گفتار دوم: مفهوم فقه شیعه
گفتار سوم: مفهوم اسناد بینالملل
گفتار چهارم: مفهوم فمینیسم
گفتار پنجم: مفهوم خانواده
فصل دوم: خشونت
گفتار اول: اقسام خشونت
مبحث اول: تقسیم خشونت از منظر فقه شیعه و حقوق بشر
مبحث دوم: تقسیم خشونت از منظر کیفیت آسیبپذیری
مبحث سوم: تقسیم خشونت از منظر گستره خشونت
گفتار دوم: علل خشونت
مبحث اول: علل فردی و شخصیتی
مبحث دوم: علل خانوادگی
مبحث سوم: علل جامعهشناختی
گفتار سوم: پیامدهای خشونت
مبحث اول: پیامدهای جسمی
مبحث دوم: پیامدهای روانی
مبحث سوم: پیامدهای جنسی
مبحث چهارم: پیامدهای خانوادگی
مبحث پنجم: پیامدهای اجتماعی
مبحث ششم: پیامدهای اقتصادی
فصل سوم: مبانی اسلام و غرب دررابطهبا خشونت
گفتار اول: تعارضات مبانی اسلام و غرب دررابطهبا خشونت
مبحث اول: مبانی غرب دررابطهبا خشونت
مبحث دوم: مبانی اسلام دررابطهبا خشونت
گفتار دوم: مشترکات مبانی اسلام و غرب دررابطهبا خشونت
فصل چهارم: نقاط اشتراک و افتراق فقه امامیه و اسناد بینالملل در مورد اعمال خشونت علیه زنان و مردان
گفتار اول: نقاط اشتراک دو دیدگاه در مورد اعمال خشونت علیه زنان و مردان
مبحث اول: خشونتهای مشترک میان زنان و مردان
مبحث دوم: خشونتهای مردان علیه زنان
مبحث سوم: خشونتهای زنان علیه مردان
گفتار دوم: نقاط افتراق دو دیدگاه در مورد اعمال خشونت علیه زنان و مردان
مبحث اول: خشونتهای مشترک میان زنان و مردان
مبحث دوم: خشونتهای مردان علیه زنان
مبحث سوم: خشونتهای زنان علیه مردان
مطالب مرتبط
رهبر شهید، اساساً اجماع مدرکی را جزو دانش اصول نمیدانستند!
دررابطهبا اجماعات مدرکی، ایشان بیانی دارند، میگویند اینکه گاهی علمای ما اجماعاتی را نقل میکنند و…
ادامه مطلب
ویژگیهای درس فقه رهبر شهید
در آن جلسه میخواستند روایتی را بخوانند، اما متوجه شدند جلدی از وسائل که روایت موردنظر…
ادامه مطلب
مردمیسازی اقتصاد، به دنبال تحقق توازن است نه برابری
بُرِش: در اقتصاد آزاد، عدهای این آزادی را دارند که به جان مردم بیفتند و هرچه…
ادامه مطلب