مقاله «نگرانی‌های دینی درباره ادغام هوش مصنوعی در پزشکی بالینی و مراقبت از بیماران»

مقاله «نگرانی‌های دینی درباره ادغام هوش مصنوعی در پزشکی بالینی و مراقبت از بیماران» (Religious Concerns about the Integration of Artificial Intelligence into Clinical Medicine and Patient Care) نوشته جورج چنگشی بائو(George Chengxi Bao)وعزرا گبای(Ezra Gabbay)است. این مقاله در تاریخ ۲۹ ژوئیه ۲۰۲۶ به‌صورت آنلاین منتشر شده است. مقاله در مجله دین و سلامت(Journal of Religion and Health) ، از نشریات انتشارات Springer، به چاپ رسیده است.

هر دو نویسنده  عضو گروه پزشکی دانشکده پزشکی وایل کورنل(Weill Cornell) هستند. بائو پزشکی در این مجموعه است که در کنار فعالیت بالینی، در موضوعات مرتبط با معنا، فرهنگ، دین و مراقبت از بیمار نیز پژوهش‌هایی انجام داده است. او پیش از این نیز با عزرا گبای مقاله‌ای درباره مراقبت از بیمار به‌مثابه یک «آیین مقدس» و استفاده از مفاهیم معنای زندگی و سنت کنفوسیوسی در مواجهه با فرسودگی پزشکان منتشر کرده است.

گبای نیز پزشک، متخصص بیماری‌های کلیه و پژوهشگر اخلاق پزشکی و دانشیار پزشکی بالینی در دانشکده پزشکی وایل کورنل است. حوزه‌های پژوهشی او شامل اخلاق پزشکی، علوم انسانی پزشکی، تأثیر باورهای فرهنگی و دینی بر تصمیم‌های بیماران، تصمیم‌گیری در پایان زندگی و کیفیت زندگی است. او ریاست کمیته اخلاق یکی از بیمارستان‌های نیویورک-پرسبیترین(NewYork-Presbyterian) را بر عهده دارد و ویراستار همکار مجله دین و سلامت نیز هست. سابقه پژوهشی او در موضوع دین و پزشکی قابل توجه است و آثاری درباره مراقبت از بیماران یهودی ارتدوکس، مرگ مغزی و مناسک دینی و نیز اخلاق بالینی بیماران یهودی و مسلمان دارد.

از نظر محل انتشار، مجله دین و سلامت(Journal of Religion and Health) یک مجله علمی بین‌رشته‌ای باسابقه است که در حوزه ارتباط میان دین، سلامت، پزشکی، روان‌شناسی و مراقبت معنوی فعالیت می‌کند و در پایگاه‌های مهم علمی بین‌المللی نمایه شده است. ازاین‌رو، انتشار مقاله در این مجله نشان‌دهنده قرار گرفتن آن در یک بستر علمی معتبر بین‌المللی است.

مسئله اصلی مقاله، بررسی نگرانی‌ها و چالش‌های دینی و معنوی ناشی از ورود هوش مصنوعی به پزشکی بالینی و مراقبت از بیماران است. نویسندگان توجه خود را صرفاً به کارکردهای فنی یا پزشکی هوش مصنوعی معطوف نکرده‌اند، بلکه این پرسش را مطرح می‌کنند که گسترش استفاده از AI در فرایند درمان و مراقبت از بیمار، چه پیامدهایی برای ارزش‌های دینی، اخلاقی و انسانی خواهد داشت.

مقاله این مسئله را در چند بُعد بررسی می‌کند. نخست، همدلی و رابطه انسانی میان پزشک و بیمار و این پرسش که آیا هوش مصنوعی می‌تواند همدلی واقعی داشته باشد یا صرفاً رفتار و گفتار همدلانه را شبیه‌سازی کند. در ادامه، خطر جایگزین شدن ماشین با انسان در فرایند مراقبت و پیامدهای آن برای روابط انسانی، فضایل اخلاقی و مسئولیت اجتماعی مورد توجه قرار می‌گیرد. بخش دیگری از مقاله به مراقبت معنوی و مناسک دینی اختصاص دارد و امکان یا محدودیت ایفای نقش AI در دعا، مشاوره معنوی و دیگر آیین‌های دینی را بررسی می‌کند. همچنین، مقاله به خطر نسبت دادن ویژگی‌های معنوی یا فوق‌طبیعی به هوش مصنوعی و شکل‌گیری نوعی بت‌انگاری، مسئله مسئولیت و پاسخگویی پزشکان و توسعه‌دهندگان در برابر تصمیم‌های AI و احتمال تضعیف قضاوت و عقل انسانی در اثر اتکای بیش از حد به ماشین می‌پردازد. در نهایت نیز سوگیری‌های دینی، احتمال تبلیغ یا ترویج ناخواسته یک سنت دینی خاص و مسئله عدالت و برابری در دسترسی به خدمات سلامت مبتنی بر AI بررسی می‌شود.

از ویژگی‌های مهم مقاله آن است که بحث خود را به یک سنت دینی خاص محدود نمی‌کند، بلکه نگرانی‌های مرتبط با هوش مصنوعی را از منظر چند سنت دینی، از جمله یهودیت، مسیحیت، اسلام، هندوئیسم و بودیسم مورد توجه قرار می‌دهد. بنابراین، رویکرد مقاله را می‌توان عمدتاً میان‌رشته‌ای و تطبیقی دانست که در نقطه تلاقی مطالعات دین، اخلاق پزشکی و هوش مصنوعی قرار می‌گیرد.

در مجموع، این مقاله به دنبال شناسایی ابعاد دینی، اخلاقی و انسانیِ ورود هوش مصنوعی به حوزه پزشکی و مراقبت از انسان است. از این جهت، برای پژوهش‌هایی که به دنبال شناسایی ادبیات جدید درباره نسبت دین، اخلاق، پزشکی و هوش مصنوعی هستند، منبعی قابل توجه به شمار می‌آید؛ هم‌چنین برخی از پرسش‌هایی که در این مقاله بدان پرداخته شده می‌تواند محور مقالات توسط فقه‌پژوهان باشد.