اشاره: عدالت و برابری انسانها در منابع اسلامی، عمری به درازنای اسلام دارد؛ اما پذیرش آن بهعنوان یک حق انسانی، امری نوپدید به شمار میآید. همین امر موجب شده است که کتابهای انگشت شماری پیرامون ابعاد فقهی این حق نگاشته شده باشد. در زیر گزارشی از مهمترین کتابهایی که به واکاوی فقهی حق عدالت یا واکاوی آن از منظر اسلام پرداختهاند تقدیم میشود.
- نظریه عدالت
جان رالز، ترجمه: افشین خاکباز، نشر مرکز، ۱۳۸۷.
این کتاب از سه بخش تشکیل شده که هر بخش، دارای چند فصل است. نویسنده در این کتاب تلاش کرده است تا نظریهای مدرن و بهروز شده درباره عدالت که بر مبنای سنت عدالت اجتماعی و فلسفه کانتی شکل گرفته است را ارائه دهد. این کتاب که یکی از مهمترین کتابها پیرامون نظریه عدالت است، در سه بخش تدوین شده است.
بخش اول: نظریه
در این بخش، مفاهیم بنیادین نظریه عدالت معرفی میشوند؛ از جمله «وضعیت آغازین»، «خیرهای اولیه»، «پرده بیخبری» و دو اصل عدالت. در این بخش، رالز تلاش میکند وضعیتی فرضی را ترسیم کند که افراد در آن بدون شناختن موقعیت اجتماعی، استعدادها و ویژگیهای شخصی خود، اصول عدالت را بهصورت منصفانه تعیین کنند.
فصل اول: عدالت بهمثابه انصاف
عدالت بهعنوان قرارداد منصفانه بین افراد معرفی میشود و روش تحلیل قرارداد اجتماعی باتوجهبه انصاف و بیطرفی بررسی میگردد.
فصل دوم: اصول عدالت
دو اصل اصلی عدالت معرفی میشوند: اصل آزادیهای برابر و اصل تفاوت که به نابرابریهای مجاز در شرایط خاص اشاره دارد.
فصل سوم: وضعیت نخستین
وضعیت فرضی انتخاب اصول عدالت بدون دانستن ویژگیها و موقعیتهای شخصی افراد بررسی میشود.
بخش دوم: نهادها
بخش دوم به نهادها و ساختارهای اجتماعی میپردازد که بر اساس نظریه عدالت شکل میگیرند. در این بخش موضوعاتی مانند عدالت میان نسلها، نافرمانی مدنی، حقوق و وظایف افراد در جامعه و نحوه توزیع درآمد و فرصتها مطرح میشود.
فصل اول: خیر بهمثابه عقلانیت
نقش عقلانیت در انتخاب عناصر عدالت و توجه به منافع عقلانی افراد در ساختارهای اجتماعی تبیین میشود.
فصل دوم: مفهوم عدالت
مفهوم عدالت از نظر روانشناسی اجتماعی و فلسفی بررسی شده و حس عدالت در جامعه تحلیل میگردد.
فصل سوم: خوبی عدالت
تأثیر عدالت بر بهروزی عمومی و خیر جمعی جامعه توضیح داده میشود و عدالت بهعنوان عاملی برای ارتقای کیفیت زندگی مشاهده میشود.
بخش سوم: اهداف
بخش سوم به اهداف و پایایی نظریه عدالت اختصاص دارد. رالز در این بخش به شرایط اجرای نظریه و چگونگی انطباق آن با ویژگیهای روانشناختی انسانها میپردازد و تلاش میکند توضیح دهد که چگونه حس عدالت در افراد تقویت میشود و آنها را به تبعیت از اصول عدالت وا میدارد.
فصل اول: پایایی نظریه عدالت
شرایطی که نظریه عدالت باعث تبعیت افراد و نهادها از اصول عدالت میشود، تحلیل میشود.
فصل دوم: سازگاری با ویژگیهای انسانی
چگونگی هماهنگی نظریه عدالت با ویژگیهای روانشناختی و اخلاقی انسانها و تأثیر آن بر رفتار عدالتطلبانه انسانها بررسی میگردد.
- برابری و جانبداری
تامس نیگل، ترجمه: جواد حیدری، نشر نو، ۱۳۹۷.
نویسنده مسئله اصلی کتاب را چگونگی زندگی با منافع و ارزشهای متعارض در جهان ذکر میکند. کتاب مشتمل بر دو بخش و ۱۵ فصل است که هر فصل، به موضوعی اساسی از تعارض میان برابری و جانبداری و چالشهای فلسفه سیاسی میپردازد.
بخش اول: تعارض نظری و مبانی فلسفی
در این بخش، نویسنده تعارض بنیادین بین دو نوع نگاه به مسائل سیاسی را بررسی میکند:
برابریطلبی غیرشخصی: نگاهی بیطرف و اخلاقی که خواهان برابری همه انسانها و بیطرفی در ارزشهاست.
جانبداری شخصی: نگرشی شخصمحور که منافع و ارزشهای فرد یا گروه را اولویت میدهد.
در این بخش، مفاهیمی نظیر ناکجاآبادگرایی (تعارض چشماندازهای عینی و ذهنی)، مشروعیت نظام سیاسی، و نقش برابری در فلسفه سیاسی مورد بحث قرار میگیرد. نیگل همچنین دیدگاه فلاسفه معاصر و کلاسیک درباره عدالت و مشروعیت را تحلیل میکند و انگیزشهای انسانی در برابر این تعارض را بررسی مینماید.
بخش دوم: چالشها و کاربردهای عملیاتی در مسائل واقعی و سیاسی
عنوان بخش دوم که از تعارض نظری بخش اول ناشی میشود، سازوکاری برای ترکیب و همگرایی دیدگاههای برابریطلبانه و جانبدارانه در ساختارهای اجتماعی و سیاسی. است. بررسی نابرابریهای عظیم اجتماعی و اقتصادی و نحوه حساسیت یا بیتفاوتی جامعه نسبت به آن، تحلیل مفهوم حقوق، اولویت ارزشهای اجتماعی، مسئولیتهای فردی و اجتماعی و تعارض میان ارزشها، بررسی محدودیتها و چالشهای عملی تحقق آرمانهای برابری در جامعه و سیاست جهانی از جمله ضرورت مدارا و مواجهه با خیرهای مختلف، مطالب این بخش را تشکیل میدهند. تامس نیگل در این کتاب با رویکردی فلسفی و تحلیلی نشان میدهد که چگونه میتوان زندگی مشترک انسانی را در جهانی که در آن تضاد منافع و ارزشها وجود دارد، با رعایت اخلاق و تنوع ارزشها امکانپذیر ساخت و بین سیاست برابریطلبانه و سیاست جانبدار تعادلی برقرار کرد. فصول این بخش، بهقرار زیر هستند:
فصل اول، مسئله اصلی کتاب که تعارض منافع و ارزشها در جهان است را بررسی میکند. سؤال اصلی این است که چگونه میتوانیم با ضوابط اخلاقی در جهانی مشترک زندگی کنیم.
فصل دوم: معرفی دو چشمانداز عینی (غیرشخصی) و ذهنی (شخصی) که انسانها به جهان دارند.
فصل سوم: تحلیل ناکجاآبادگرایی، یعنی اختلاف بین دیدگاه شخصی و غیرشخصی و پیچیدگیهای آن.
فصل چهارم: بررسی موضوع مشروعیت نظام سیاسی، یعنی داشتن نظامی که مورد تأیید و حمایت اکثریت باشد و اجتناب از ناکجاآبادگرایی و سلب مسئولیت اخلاقی.
فصل پنجم: تاکید بر اینکه نظام سیاسی باید شدیداً برابریطلب و مورد تأیید اکثریت باشد.
فصل ششم: بیان دیدگاههای فلاسفه کلاسیک مانند هابز، هیوم، روسو درباره سیاست و عدالت.
فصل هفتم: پرداختن به حساسیت کمتر جامعه نسبت به نابرابریهای اقتصادی-اجتماعی بزرگ.
فصل هشتم: بررسی امکان ایجاد همگرایی میان دیدگاه شخصی جانبدارانه و دیدگاه برابریطلبانه غیرشخصی.
فصل نهم: تحلیل ساختارهایی که چشماندازهای مختلف را گرد هم بیاورد.
فصل دهم: بحث تحولات انگیزشی لازم برای تحقق آرمانهای برابری.
فصل یازدهم: محدودیتهای برابریطلبی در برخی حوزههای زندگی که بیطرفی در آنها اعمال نمیشود اما تأثیر در نابرابری دارد.
فصل دوازدهم: چالش برابریطلبی در برخورد با خیرهای گوناگون.
فصل سیزدهم: چهار بحث مهم درباره حقوق، ارزشها، اولویتها و مسئولیتها.
فصل چهاردهم: بحران و تعارض ارزشها و پیامدهای آن.
فصل پانزدهم: چالشهای سیاست جهانی و امکان زندگی مشترک در سطح جهانی.
نیگل بین دو نوع سیاست تمایز قائل میشود: یکی سیاست برابریطلبانه که در پی کاهش درد و رنج است و اخلاقی محسوب میشود، دیگری سیاست جانبدارانه که بیشتر واقعگرایانه و خودخواهانه است. دغدغه نیگل این است که آیا میتوان این دو سیاست را بهصورت معقول و اخلاقی جمع کرد یا خیر. کتاب رویکردی جامع و فلسفی به این مباحث دارد و بسیار اثرگذار است.
- تاریخ مختصر برابری
توماس پیکتی، ترجمه: آرش موسوی، انتشارات کتابستان برخط، ۱۴۰۲.
نویسنده تمرکز ویژهای بر دوره سده بیستم دارد، جایی که دولتهای رفاه، حق رأی گستردهتر و آموزش اجباری، کاهش قابل توجهی در نابرابریها به وجود آوردهاند. بااینحال، نویسنده به چالشهای دوران پس از دهه ۱۹۸۰ و نئولیبرالیسم نیز میپردازد که باعث شد برخی از دستاوردهای برابری محدود شوند، اما همچنان امیدوار است که با سیاستهای مناسب مانند مالیاتهای تصاعدی و اقدامات دولت رفاه، روند برابری ادامه یابد. همچنین به تأثیرات بردهداری، استعمار و امپریالیسم در شکلگیری نابرابریهای پیچیده تاریخی اشاره میکند و راهکارهایی برای مقابله با نابرابریهای امروز ارائه میدهد. او معتقد است که تاریخ برابری یک فرآیند سیاسی و ایدئولوژیک است که نیازمند مبارزه و بسیج مستمر است. در کل، این کتاب به زبان ساده و با رویکردی جامع، تاریخ مبارزه انسانها برای برابری را ترسیم کرده و خواننده را به امید و تلاش برای آیندهای برابرتر دعوت میکند.
کتاب در چهار بخش سامان یافته است:
بخش اول: پیشروی بهسوی برابری؛
این بخش به نخستین نشانهها و تحولات اولیه که به سمت برابری حرکت کردهاند میپردازد.
فصل ۱: بررسی پیشرفتهای ابتدایی در کاهش نابرابریهای اجتماعی و اقتصادی؛
نویسنده در این فصل اینکه چگونه جوامع اولیه بهتدریج برابری نسبی ایجاد کردند را بررسی میکند.
فصل ۲: تمرکززدایی از قدرت و مالکیت؛
این فصل به تحلیل چگونگی کاهش تمرکز شدید داراییها و قدرت در اقلیت میپردازد.
فصل ۳: میراث بردهداری و استعماری؛
تأثیر طولانیمدت نظامهای بردهداری و استعمار بر نابرابریهای موجود، در این فصل مورد گفتگو قرار میگیرد.
بخش دوم: چالشهای نابرابری و روندهای تاریخی؛
این بخش به بررسی دورههایی از تاریخ که در آن نابرابریها تشدید یا کاهش یافتهاند میپردازد.
فصل ۱: مسئله نابرابری جنسیتی؛
نویسنده در این فصل، فاصله و تبعیض جنسیتی در طول تاریخ و تحولات آن را واکاوی میکند.
فصل ۲: جنگها و انقلابها؛
نقش جنگها و انقلابها بهعنوان نقطه عطف در تغییر توزیع دارایی و قدرت، در این فصل بررسی میشود.
فصل ۳: دولت رفاه؛
این فصل به مسئله دولت رفاه بهعنوان پاسخ به نابرابریهای ناشی از سرمایهداری میپردازد.
بخش سوم: دوره معاصر و سیاستهای برابریخواهانه؛
بررسی چگونگی تغییر سیاستها و موقعیت نابرابری در قرن بیستم و بیست و یکم، موضوع این بخش را تشکیل میدهد.
.فصل ۱: افزایش دسترسی به آموزش و خدمات اجتماعی؛ چگونگی نقش دولتها در کاهش فاصله اقتصادی؛
فصل ۲: نقد سرمایهداری معاصر و تحلیل نابرابریهای تازه در جهان جهانیشده؛
فصل ۳: راهحلها و سیاستهای پیشنهادی برای برابری در آینده، مانند مالیاتهای تصاعدی و اشتغال تضمینی.
بخش چهارم: برنامههای آینده و چشمانداز برابری؛
ای بخش، تمرکز بر راهحلها و طرحهای عملی برای مقابله با نابرابری در جوامع آینده دارد.
فصل ۱: اشتراک قدرت و مدیریت بهتر منابع؛ پیشنهاداتی برای اداره دموکراتیکتر شرکتها و داراییها؛
فصل ۲: قانونگذاری و جهانیسازی عادلانه؛ چگونگی ایجاد قوانین جهانی برای کاهش شکافهای طبقاتی؛
فصل ۳: مسئولیت جمعی و نقش شهروندان؛ اهمیت بسیج عمومی و نهادهای مردمی در حفظ برابری.
- عدالت اجتماعی از منظر حقوق بشر اسلامی
زهرا طاعات، انتشارات هورین، ۱۴۰۴.
عدالت اجتماعی از اساسیترین اصول در تعالیم اسلامی است که در تمامی ابعاد زندگی فردی و اجتماعی تأثیرگذار است. کتاب «عدالت اجتماعی از منظر حقوق بشر اسلامی» به بررسی مفهوم عدالت در اسلام پرداخته و آن را با نظامهای حقوقی معاصر مقایسه میکند. این کتاب نگاهی به اصول، ساختارها و چالشهای عدالت اجتماعی از منظر اسلامی دارد و راهکارهایی برای تحقق آن در جوامع امروزی ارائه میدهد.
کتاب از ۶ فصل تشکیل شده است.
فصل ۱: عدالت اجتماعی در اسلام
در این فصل، مفهوم عدالت اجتماعی به معنای توزیع عادلانه منابع، فرصتها و حقوق میان افراد و گروهها بررسی میشود. عدالت اجتماعی در اسلام دارای ابعاد فردی، اجتماعی و اقتصادی است که هر کدام بهصورت جداگانه شرح داده شده است.
فصل ۲: اصول و مبانی عدالت اجتماعی در اسلام
این فصل به مبانی اخلاقی، انسانی و دینی عدالت اجتماعی در اسلام میپردازد. اصولی مانند تساوی حقوق، احترام به کرامت انسانها، توزیع عادلانه ثروت، حمایت از محرومان، تقوا و حاکمیت قانون، در این فصل مورد گفتگو قرار میگیرند.
فصل ۳: ساختارهای عدالت اجتماعی در اسلام
ساختارهای مختلف عدالت اجتماعی از منظر اسلام در این فصل تحلیل میشوند، از جمله نقش خانواده بهعنوان پایگاه تربیت اجتماعی و نظام اقتصادی اسلامی که بر اساس عدالت و انصاف استوار است.
فصل ۴: حقوق و عدالت اجتماعی
این فصل به ارتباط و تأثیر عدالت اجتماعی بر حقوق فردی و گروهی پرداخته و حمایت از اقلیتها و محرومان را از مبانی اصلی عدالت اجتماعی در اسلام معرفی میکند.
فصل ۵: نقش حاکمیت در تحقق عدالت اجتماعی
دولت اسلامی بهعنوان مسئول تحقق عدالت اجتماعی، وظایف خود در زمینه سیاستگذاری عادلانه، مبارزه با فساد و شفافیت حاکمان را در این فصل توضیح داده است.
فصل ۶: چالشها و فرصتهای تحقق عدالت اجتماعی
در این فصل، چالشهایی مانند جهانیسازی، فقر، نابرابری و مشکلات اقتصادی و اجتماعی بررسی شده و نقش فناوریهای نوین، رسانهها و نهادهای مدنی بهعنوان فرصتهای پیشبرد عدالت اجتماعی مورد بحث قرار گرفته است.
- عدالت اجتماعی و فکر اسلامی معاصر
احمد واعظی، انتشارات پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ۱۴۰۳.
این کتاب محصول درسگفتارهای استاد احمد واعظی دراینباره است که بهخوبی نشان میدهد چه قسم مباحثی در عرصة عدالتپژوهی وجهة همت بوده و چه زمینههای لازمی از مباحث مربوط به عدالت اجتماعی محل توجه نبوده است. اختصاص هشت گفتار آغازین این کتاب به گستره عدالتپژوهی و مباحث عدالت اجتماعی و نظریههای عدالت متفکران غرب، در کنار دیگر گفتارهای تکمیلی دربارۀ نظریههای معاصر عدالت، اطلاعات و تحلیلهای ارزشمندی در حوزه عدالت و فکر اسلامی معاصر ارائه میکند. استاد احمد واعظی که نزدیک به یک دهه است که تمرکز خود را بر عدالتپژوهی قرار داده است، این کتاب را بهمثابه مقدمهای بر عدالتپژوهی از منظر اسلامی نگاشته و در کتابهای دیگر خود، تلاش داشته تا نظریه خود را تبیین کرده و نظریات رقیب را نقد کند. هر گفتار از این کتاب، نمایانگر یک بحث مفصل و مستقل در حوزه عدالتپژوهی و نظریههای عدالت است.
کتاب در ۱۴ گفتار سامان داده شده است:
گفتار ۱. گستره عدالتپژوهی
در این گفتار، مفهوم عدالت بهصورت دقیق مورد بررسی قرار میگیرد، مباحث فرااخلاق عدالت و عدالت در علم اخلاق تبیین شده و رویکردهای مختلف الهیاتی نسبت به عدالت تحلیل میشوند.
گفتار ۲. ادبیات عدالتپژوهی فقهی
این گفتار به رویکرد فقهی به عدالت میپردازد. مطالعات وضعیتشناختی عدالت، توصیف و تبیین احساس عدالت و بیعدالتی و نظریهپردازی درباره عدالت اجتماعی، از امور مورد بحث در این گفتار است.
گفتار ۳. مراد از عدالت اجتماعی و نسبت آن با عدالت توزیعی
در این گفتار بحث میشود که عدالت اجتماعی با عدالت توزیعی یکسان نیست و جنبههای مختلف عدالت اجتماعی غیرتوزیعی و توزیعی بیان میشود؛ همچنین بحث توزیع عادلانه و ارتباط آن با احساس رضایت شرح داده میشود.
گفتار ۴. تکثر و تنوع در موضوع نظریههای دولت اجتماعی
موضوع عدالت اجتماعی در اندیشه متفکران غربی مانند رالز، کانت و نوزیک، در این گفتار بررسی شده و مخاطبان نظریههای عدالت معرفی میشوند.
گفتار ۵. مخاطبان نظریه عدالت و مؤلفههای نظریههای معاصر غربی
این گفتار ویژگیهای اساسی یک نظریه عدالت، شامل سکولار بودن و مؤلفههای اجتماعی سیاسی نظریه عدالت را بررسی میکند.
گفتار ۶. ویژگیهای نظریههای عدالت غربی
چرخش از تلقی اخلاقی به تلقی سیاسیاجتماعی عدالت و تنوع محتوایی در نظریههای عدالت، در این گفتار شرح داده میشود.
گفتار ۷. جلوههای مصداقی تکثر محتوایی نظریههای عدالت
این گفتار به تکثر محتوایی و مبنایی نظریههای مساواتطلب میپردازد.
گفتار ۸. غیرجانبدارانه و انسانی بودن نظریههای عدالت غربی
در این گفتار، در ویژگی بیطرفی و رعایت اصل انسانی بودن در نظریههای عدالت مناقشه میشود.
گفتار ۹. فکر فلسفی معاصر اسلامی و مسئله عدالت
وضعیت عدالتپژوهی در فکر اسلامی معاصر، در این گفتار بررسی میشود.
گفتار ۱۰. ارزیابی دیدگاه علامه طباطبایی
تحلیلهای مفصل در مورد دیدگاه علامه طباطبایی درباره اعتبارات عقل عملی، عدالت و سعادت واقعی جامعه نقد شهید مطهری و دیدگاه رسمی عدلیه، مطالب این گفتار را تشکیل میدهد.
گفتار ۱۱. تلاش فیلسوفان معاصر اسلامی در مباحث مفهومشناسانه عدالت
شرح تأملات فلسفی معاصر درباره مفهوم عدالت، اشتراک لفظی یا معنوی بودن، معرفتشناسی عدالت و کاربست عدالت در مناسبات انسانی، نکاتی است که در این گفتار مورد واکاوی قرار میگیرد.
گفتار ۱۲. تلقی فیلسوفان معاصر اسلامی از عدالت اجتماعی
شامل بررسی دیدگاههای شهید مطهری، آیتﷲ مصباح یزدی و جمعبندی ملاحظات مربوط به عدالت.
گفتار ۱۳. بررسی عدالت در فکر فقهی معاصر
دو رویکرد کلان درباره عدالت در فقه معاصر و بررسی دیدگاههای شهید مطهری، آیتﷲ صانعی و سایر متفکران، در این گفتار بررسی میشود.
گفتار ۱۴. تفکر فقهی معاصر و رکن اجتماعی بودن عدالت
بررسی نقش عدالت در فرآیند استنباط فقهی، چالشها و نقش عدالت در تنظیم مناسبات جامعه اسلامی از منظر شهید صدر و مؤلفان الحیات، در این گفتار مطرح میشود.
۶ . درآمدی بر نظریه عدالت در اسلام
عبدﷲ جعفری، انتشارات المصطفی، ۱۳۹۳.
عدالت هدف بعثت انبیای الهی معرفی شده است و در تعالیم دینی مسلمانان نیز بر اقامه آن تأکید بسیار رفته است، پرسش اساسی این است که آیا از مجموع منابع اسلامی میتوان یک نظریه نظاممند و جامع به دست داد؟ دیدگاه اسلام درباره توزیع عادلانه قدرت، ثروت و خیرات اجتماعی چیست؟ معیار عدالت کدام است؟ عدالت را از چه راهی میتوان شناخت؟ این نوشتار کوشیده است با بهرهگیری از میراث فلسفی، کلامی و اصولی برجایمانده از اندیشمندان مسلمان، به توصیف، تحلیل و تبیین نظریه عدالت اسلامی پرداخته مؤلفههای اساسی آن چون مبانی، چیستی، معیار، راه شناخت و مهمتر از همه رابطه عدالت و شریعت را توضیح دهد.
این کتاب دارای ۴ بخش و هربخش دارای چند فصل میباشد که توضیحات هرکدام از آنها در ذیل خواهد آمد:
بخش اول: کلیات و مبانی عدالت
مفاهیم کلیدی و واژههای اصلی مربوط به عدالت بیان میشود و پسزمینه فلسفی و کلامی عدالت تبیین میگردد.
فصل اول: مفهوم لغوی و اصطلاحی عدالت؛
شامل تعریف عدل در منابع اسلامی، اقسام عدل الهی و انسانی و مبانی قرآنی عدالت.
فصل دوم: اهمیت و جایگاه عدالت؛
شامل جایگاه عدالت در تعالیم اسلامی و فلسفه بعثت انبیا.
بخش دوم: معیار و سنجش عدالت
این بخش به معیارهای تعیین عدالت و مصادیق آن در رفتار فردی و اجتماعی میپردازد و نگاه اسلام به عدالت رفتاری و ساختاری را تحلیل میکند.
فصل اول: معیارهای عدالت در اسلام؛
معرفی ملاکهای تشخیص و سنجش عدالت و مصادیق جهانشمول.
فصل دوم: شاخصهای رفتاری و اجتماعی عدالت؛
بررسی شاخصهای رفتاری عدالت فردی و اجتماعی باتکیهبر نص دینی و عقل.
بخش سوم: راههای شناخت عدالت
نویسنده در این بخش، راههای کشف و تحقق عدالت از طریق عقل و وحی را شرح میدهد و درک دینی از عدالت را بیان میکند.
فصل اول: شناخت عدالت با عقل و وحی؛
شامل روشهای دینی و فلسفی برای شناخت عدالت و تحلیل تطبیقی راههای شناخت.
فصل دوم: مقتضیات تحقق عدالت؛
شامل مقدمات، شرایط و مؤلفههای تحقق عدالت در نظام اسلامی.
بخش چهارم: رابطه عدالت و شریعت
در این بخش، نسبت و ارتباط عدالت بهمثابه ارزش کلان دینی با احکام و مقررات شرعی مورد واکاوی قرار میگیرد و رابطه عدالت با حوزه فقه و حقوق توضیح داده میشود.
فصل اول: نسبت عدالت و احکام شرعی؛
شامل واکنش تشریعی اسلام به عدالت و تفسیرهای مختلف متکلمان و فقها.
فصل دوم: تأثیر عدالت بر حقوق و فقه اسلامی؛
شامل حضور عدالت در استنباط احکام فقهی و تأثیر آن بر بسترهای حقوقی و اجتماعی اسلام.
در ادامه، سایر کتبی که در موضوع حق برابری و عدالت نگاشته شدهاند را فهرست میکنیم.
- حوزههای عدالت؛
مایکل والز، ترجمه: صالح نجفی، انتشارات ثالث، ۱۴۰۳.
۸ . در جستجوی عدالت؛
گردآورنده: محمدامین زندی، انتشارات فرهنگ معاصر، ۱۳۷۸.
۹ . عدالت و آزادی؛
فریبرز رئیسدانا، انتشارات ققنوس، ۱۴۰۰.
- عدالت (رهنامه جلد ۱۷)؛
مجموعه بیانات مقام معظم رهبری، انتشارات رهنامه، ۱۴۰۳.
- عدالت حق مدار: آگاهی، رفاه، امنیت؛
علیاصغر پورعزت، انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۹۸.
- عدالت و ابعاد آن؛
محمد رعنایی و مهدی طالبپور، انتشارات حتمی، ۱۳۹۳.
- حق و عدالت؛
مرتضی مطهری، انتشارات بینش مطهر، ۱۴۰۰.
- حق، عدالت و برابری از دیدگاه استاد مطهری؛
حسین توسلی، انتشارات بوستان کتاب، ۱۳۹۵.
- عدالت و برابری در قرآن و نهجالبلاغه؛
محمدجعفر سبحانی، انتشارات بنیاد نهجالبلاغه، ۱۳۹۵.
- برابری و عدالت اجتماعی در حقوق ایران؛
حسن مرتضوی، انتشارات مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی، ۱۳۸۵.
- فلسفه عدالت اجتماعی؛
حسن مرتضوی، انتشارات دیگر، ۱۳۸۳.
- اصل عدالت اجتماعی؛
مصطفی دلشاد تهرانی، انتشارات دلشاد تهرانی، ۱۳۸۰.
- آزادی، عدالت و دموکراسی؛
علیاکبر ولایتی، انتشارات دفتر فرهنگ اسلامی، ۱۳۹۹.
- انتظار عدالت و عدالت در سازمان؛
علی رضاییان، انتشارات سمت، ۱۴۰۳.
- عدالت اجتماعی (دفتر سی ام از مجموعه چلچراغ حکمت)؛
نجمه کیخا، انتشارات کانون اندیشه جوان، ۱۳۹۶.
- نظریههای عدالت توزیعی؛
سید هادی عربی، انتشارات پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، ۱۳۹۵.
- آزادی و برابری؛
آمارتیا سن، مترجم: حسن فشارکی، انتشارات شیرازه، ۱۴۰۱.
- عدالت اجتماعی از منظر لیبرالیسم؛
بهمن فرقانی، انتشارات دنیای اقتصاد، ۲۰۲۳م.
- عدالت در اسلام؛
ابراهیم امینی، انتشارات بوستان کتاب، ۱۳۹۸.
- عدالت اجتماعی در نهجالبلاغه (ابعاد سیاسی، اقتصادی و حقوقی)؛
علیاصغر احمدی، انتشارات بوستان کتاب، ۱۴۰۴.
- عدالت سیاسی در قرآن کریم؛
سیدکاظم سیدباقری، انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، ۱۴۰۰.
